Sommerlesing

Lese nå? Når sola endelig skinner, god og varm, når eksamen er unnagjort og det er sommerferie, når syrinen dufter, når det går an å henge opp tøy ute, stelle i hagen, vanne blomster, sykle, grille, sprute med vann, blåse såpebobler, tegne med kritt på varm asfalt, vaske bilen, spise ute, leike sisten, sole seg? Jo, etter en lang dag ute, eller når det er så varmt at svetta siler uten at du gjør noe som helst, da er det greit å trekke inn og bare lese.

Carl Frode Tiller

Tiller er blitt en mester i å vente på hylla og er, flaut nok, blitt en gjenganger på disse listene. Han hadde vært lest for lenge sia, hadde det ikke vært for at det fins forfattere som sniker i rekkene, åler seg nesten umerkelig framover i lesekøen og plutselig har lagt boka si øverst i lesebunken.

Alexander L. Kielland

Parallelt med eksamenslesinga skulle jeg bare lese Kielland, nærmere bestemt romanen Arbeidsfolk fra 1881. Og sånn begynte det. Men ett eller anna sted på veien gikk det helt skeis. Ikke med eksamen, altså. Men Arbeidsfolk ligger fortsatt halvlest, mens jeg sitter med nesa i noe som absolutt ikke er Kielland...

Flatøybok

Jeg skal lese andre halvdel av bind II av Flatøybok i løpet av sommeren. Og jeg gleder meg! Jeg kosa meg veldig med første halvdel, og det blir spennende å igjen skulle tre inn i islendingenes sterke univers. Men jeg må nesten være klar for det, så jeg får vente litt til.

Karen Blixen

Ja, Karen Blixen er ei av disse snikedamene som åler seg forbi Tiller i lesekøen, der han står og skuer ut fra topphylla, uten å se noen verdens ting av det som foregår et par hyllemeter lenger ned. Vips, Blixen lest, Tiller fortsatt ulest. Jeg liker Blixens univers godt, men hun krever en del av leserne sine. Nå som det er varmt, er det godt å slappe av med noe helt annet. Jeg leste nok Blixen i rette øyeblikk! Skjebneanekdoter het boka, og lesekrysset er herved innkassert.

Hilde K. Kvalvaag

Og når Tiller først lot ei dame passere, kom det jammen ei til fortere enn han kunne ane. Denne heter Hilde K. Kvalvaag og boka heter Skagerrak. Romanen er stemningsfull og sår, med sommeridyll og eksistensielle kriser side om side. Boka er skrevet i et tilgjengelig og poetisk nynorsk, og leseropplevelsen var god. Lesekryss!   

Emily Brontë

Dagen før eksamen: Jeg har lest ivrig i flere uker, huet er fullt av pensum, det er et intenst stoff, jeg øver på å formulere og jeg merker etter hvert at fokus glipper, jeg begynner å stokke korta, interessen daler. Før jeg rekker å tenke at det er best å la pensum ligge nå, få øya over på noe annet, har jeg allerede tatt tak i boka, løfta den ned fra hylla og begynt å lese: 1801 - Jeg er akkurat kommet tilbake fra et besøk hos min vert - den eneste naboen jeg vil bli brydd med. Dette er sannelig deilige trakter! To dager etter kunne jeg innkassere lesekrysset. Igjen.

Gyrðir Elíasson

Og etter eksamen var det tid for fjerde runde av Bokhyllelesing 2016. Emnet denne gangen var å lese ei dikt- eller novellesamling fra 2000-tallet, og jeg valgte denne islandske herremannen. Boka heter Mellom trærne, består av 47 noveller og innbragte forfatteren Nordisk Råds Litteraturpris i 2011. Omtale er i farta.

Elisabeth Aasen

I Ingalills biografisirkel mot midten av måneden skal blikket denne gangen vendes mot idoler og idealer (tror jeg). Og det kan gjerne være slike moralske rettesnorer som ønsker rettferdighet, likestilling, likeverd og muligheter, som de kjempende kvinnene à la Malala og Shirin Ebadi. Men hverdagshelter i ganske mye mindre format kan kanskje også passere? Jeg har tenkt til å lese Opplysningstidens kvinner, sjøl om kanskje 1800-tallets kvinner av samme forfatter ville passa bedre. Uansett blir jeg nok forsinka, for jeg holder nemlig på med ei oppslukende bok... 

A. S. Byatt

...nemlig Besettelse! Etter mange års iherdig ønsking (først måtte boka i hus) og pirkete planlegging (så måtte det passe å lese den) og ivrig gleding (jajajaja! Snaaart!), blei det leseimpulsen som tok over, gitt. Og nå er jeg godt i gang, og jeg er oppslukt, for å ikke si besatt, av denne romantiske, virvlende, intelligente, morsomme, detaljrike historia som kombinerer før og nå på et aldeles briljant vis. Herlig!

Faglitteratur

Nei! Rett og slett, enkelt og greit. Ikke nå!

Riktig god lesesommer, alle sammen!

Skagerrak

Bilete: Samlaget

Ein desembermånad for fleire år sidan fann eg ein høg stabel med bøker på sal i den lokale bokhandelen. Dei var gøymd bort langt bak i butikken, som om dei eigentleg ikkje skulle verte oppdaga i det heile. Kvifor, kan ein då spørje. Er ikkje poenget med ein bokhandel nett at dei sel bøker? Jau, men desse bøkene var på nynorsk, ser de. "Umoglege" å selje i bokmåldistrikt - iallfall viss seljaren hatar nynorsk berre av di ho måtte ha det på skulen (som alle andre). I rein protest og heilt utan medkjensle med slike brødhovud plukka eg med meg eit knippe bøker, blant anna ei lita bok med namnet Skagerrak.

Hilde Kristin Kvalvaag er ein forfattar eg korkje har høyrt mykje om eller lese noko av - før no. Skagerrak kom ut i 2008 og er den tredje boka hennar. Debuten Hjarteklapp frå 2003 og Nattsommarfugl frå 2005 er båe ungdomsromanar. Skagerrak er difor Kvalvaag si fyrste bok for vaksne. Etter Skagerrak har ho også skrive Fengsla (2010), som er for ungdom og Lev vel, alle (2015), som er for vaksne.

Som ein kan tenkje seg, speler det konkrete havområdet Skagerrak ei rolle i boka. Det er i ei hytte ved havet ho er, hovudpersonen Siv, og familien hennar, det vil seie ektemannen Harald og borna Gard og Odin. Båe gutane er vorte store no, og dei klarar seg mest utan mor og far. På nabohytta bur bestevenen Maria med mann og born. Dei er på sommarferie i Danmark i lag, så langt ut mot Skagerrak som dei kan kome, dei går i sanda kvar dag, høyrer bølgjene, bader, luktar av sjø og salt og vind og sol og billeg øl og mykje grillmat. Alt er som det skal vere når norske menneske er på ferie i Danmark, bortsett frå at det er lite med Siv som minnar om ferie. Ho er heller midt i ei krise.

Nett kva som feiler Siv eller kva som er hendt med ho, ligg mest mellom linene. I nokre få kursiverte setningar lar forfattaren fortida sive fram, som glimt, som ei bylgje opp mot strand. Det er noko med ein annan mann, ein mann Siv har vore i lag med, forelska seg i. Men han er gift, og ho er gift. Dei braut med kvarandre, men skal sjå kvarandre att etter ferien. I august. Viss dei framleis kjenner det same... Ja, kva då? Siv lengtar, ventar, med nervane i spenn og hovudet ein annan stad. Det er berre kroppen hennar som er hjå Harald og borna i Danmark. Det tomme, tynne, beinete skalet av ein kropp.

Men det er noko meir med. Det er ikkje berre ei intens og overraskande forelsking som har sendt Siv ut i ei stor krise. Ho surrar og svimar, ho finst ikkje svolten, ho vert trekt mot jernbanelinene, mot straumen i havet, mot einsemd, stille, død. Kvalvaag skriv det aldri heilt ut, men uroa er der, ei destruktiv uro trekkjer i Siv og står i fare for å trekkje ho heilt ned, heilt under, for å aldri meir kome opp att. Samstundes gjer Siv sitt beste for å vere i lag med familien sin, for å gjere dei vanlege sommarferietinga, som å lage bål på stranda, dra til Legoland, spele fotballkamp, vitje ei lokal rosehage og ha fest. Men Siv likar det ikkje lenger, alt er liksom så uinteressant og samstundes ikkje, men ho får ikkje til å bry seg, vere med, engasjere seg. Sønene går av stad utan ho, og Harald ser knapt på ho. Ho er for langsam. Siv vert kvalm og kastar opp magesyre, tomskap og einsemd. I ei lang veke følgjer vi kampen hennar Siv.

Og mykje handlar om svevnløyse, om lange, dunkle timar med vonde tankar, eller ingen tankar, berre denne einsemda, stillheita, dette langsame, kalde mørkret. Og om egg. Om Siv som ikkje klarar å koke perfekte egg. Harald gjer narr av ho, likar ikkje dei steinharde egga ho kjem med, med eit grønt skjær kring plomma. Han ergrar seg, kan det vere så utruleg vanskeleg å koke egg? Siv plukkar av skalet bit for bit, ser ut av vindauget. Maria skal få besøk av ei anna dame, ei ho ikkje veit kven er, ei Lillian. Og ho kjem, med kjole og djup kløft og mykje latter. Lillian er alt Siv ikkje er. Iallfall for Harald. Og medan Siv ser på dei, må ho spørje seg sjølv om kva ho likar med Harald, kven han er, no, kvifor dei er i lag. Vekkjer han framleis kjensler i ho?

Det er mykje apati hjå Siv. Og i mykje av teksta er det som om ho freistar å få fram noko hjå seg sjølve, ein reaksjon, eit temperament, ein lengt, ein trong, eit humør, om ikkje anna. Det er som om ho vil slå seg ut av skalet Siv, men ikkje maktar. Maktesløysa held Siv som fange. Men kven er Siv? Og kva vil Siv, den vaksne kvinna Siv, viss ho ikkje skal tenkje som mor og kone? Somme stunder kan det vere vanskeleg å svare på slike spørsmål, av di ein kan få svar ein ikkje likar.

Eg reagerer på at Siv mest ikkje tenkjer på livet heime, på kvardagslivet. Ho tenkjer ikkje på arbeid, kollegaar, stressande situasjonar, sjukmelding, skule eller noko anna. Ein lækjar vert nemnd. Men eg veit ikkje om ho driv med yoga eller broderi, synkronsvømming eller fotball, om ho vil sjå CSI eller Grey's Anatomy. Eg veit at ho høyrer på radio når ho er på ferie, at mugglukta frå badet i hytta ved Skagen er plagsam og at ho av og til tenkjer på K. Eg veit at ho er tynn, trist og tagal. Samstundes er det fint at boka ikkje er full av referanser til eit anna liv. Det gjer at ho er avgrensa og fokusert, nett som Kvalvaag skildrar Siv.

Og så er det Harald. Harald er informert om kva som hender med Siv, men han er korkje særleg støttande eller spesielt oppmuntrande. Han kan godt liggje med ho, men han hjelper ho ikkje. Han spring seg ein tur medan ho må lage frukost. Det er nok ein del apati der med, eller kan hende ikkje direkte apati, men han er misnøgd av di Siv framleis ikkje er bra. Som om ho berre kan trykkje på ein knapp. Som om ho berre kan ta seg saman og verte den gamle Siv att. Som om alt saman ikkje hadde hendt. Han ventar. Han har venta ei stund, og er lei. Det er ikkje klårt om Harald veit om K eller ikkje. Men Harald har også vore utru, og ekteskapet har vore i faresona i lengre tid, kan hende fleire år. Kan det verte bra att, eller er det på høg tid å bryte ut, for godt? Vil Lillian presse Siv og Harald til å ta ei avgjerd?

Skagerrak er ei bok full av nydelege, sanselege skildringar. Det er vêr og vind, sand og sol. Det er sommaridyll med brune leggar, is som smeltar og glade born som er ute heile dagen. Kontrasten til problema mellom Siv og Harald, og inni Siv, er stor. Uroa presser seg fram og vert til ein dirrande streng i teksta. Eg aksepterer verda hennar Siv, versjonen hennar. Ho er nær og sann. Eg ser lidingane hennar, forvirringa, trongen til at noko skal hende, slik at ho ikkje må ta eit vanskeleg val. Eg ser at ho er djerv og feig på same tid, at ekteskapet med Harald somme stunder er ei komfortabel krigssone. Det er godt av di det er trygt, ikkje av di det verkeleg er godt. For Siv har det ikkje bra.   

Men det hender noko. Med Siv. Siv ser alt, sansar alt, men ho er i verda annleis no. Det er som om ho vaknar etter ei lang svevn. Ho ser alt kring seg, klårt, tydeleg. Ho er klar for å vende heim att, ta tak i kvardagen. Ei slik avgjerande scene gjev truverde, gjev Siv eit grep om verda kring seg, om seg sjølve og sitt eige liv. Og det er vel kan hende litt av poenget med teksta, med konflikten hennar Siv, at det endeleg skal kome om ikkje ei løysing, så iallfall ei rørsle.

Kvalvaag fortel Siv si historie utanfrå. Me kjem tett på, men aldri heilt nær. Me får ikkje høyre om dei lange tankespranga hennar, frå ein gong i barndomen til skuleåra til studieåra eller noko liknande, om menneske ho har møtt, vener ho har hatt. Me veit ikkje kva ho likar å lese, eller kva ho tenkjer om det ho les. Det er som om alt er heilt stille. Og slik kan det kanskje vere viss ein har falle ned i ein djup pytt av apati. Det vert stillstand, indre og ytre stillstand. Og ein vert særs fokusert på små oppgåver, som å koke egg. Mykje av kvaliteten i boka ligg nett her, i at Kvalvaag maktar å skildre desse små oppgåvene så godt, og at ho gjer dei interessante for ein lesar. Ho lyftar trivialitetane i sommarkvardagen opp til eit høgare nivå, og i kombinasjon med orda til Siv, vert det ein lada tekst.

Språket til Kvalvaag er eit mjukt og tilgjengeleg nynorsk. Det ligg tett opp til bokmålet og er ikkje vanskeleg å lese i det heile. Somme tider vert personane litt for kjekke i replikkane, og eg tenkjer at særleg den sarte Siv ikkje ville sagt slikt. Men eg kjenner ho kan hende ikkje godt nok. Eg har berre møtt ho på ferie ved Skagerrak.

Vårlesing, del III

Det er blitt mai, og sjøl om det både er sol, sludder, snør, regner, hagler og blåser surt om hverandre, så er det ikke til å komme utenom: Vi har plukka både hestehov og hvitveis, gullregnen i hagen har fått sine gylne blomster, det er knopper på syrinen, gressløken har kommet med sine friske, grønne skudd, det grønnes i gresset i hagen og det lukter vår! Men vårtid er også eksamenstid, så jeg får ikke lov til å lese noe som ikke er pensum før det hele er overstått. Vi ses på den andre sida!

Carl Frode Tiller

Tiller er fortsatt ventegutt nummer en, jeg lader opp til siste bind i trilogien med å kvie meg litt. Men den er på leselista, så det er vel bare å få det unnagjort. Etter eksamen, altså. 

Alexander L. Kielland

Jeg har akkurat kommet i gang med andre bind av forfatterens samla verker. Første tekst ut er romanen Arbeidsfolk fra 1881. Foreløpig er jeg litt usikker på hvor det går, men jeg koser meg! Dette blir den eneste ikkepensumrelaterte boka i tida framover, dersom det blir noe slik lesing.

Flatøybok

Jeg har kost meg så innmari med første halvdelen av bind to av Flatøybok, som jeg leste i forbindelse med tredje runde av Bokhyllelesing 2016, og jeg gleder meg noe helt enormt til å lese resten! Men, som sagt, det blir etter eksamen...

Ingvild H. Rishøi

Historien om Fru Berg blei lest ferdig i mars, men jeg fikk ikke tid til å skrive om boka før i april. Jeg likte denne novellesamlinga bedre enn debuten, og har faktisk litt lyst til å lese Vinternoveller også. Mange av tekstene til Rishøi er kan hende litt for enkle, men når hun makter å forene tid, sted, personer og historie, blir det veldig bra.

Karen Blixen

Og i april blei Skjebneanekdoter av Karen Blixen lest. Det var heller tilfeldig at det blei to novellesamlinger av to kvinner på rappen, innimellom sagalitteratur og pensum, men du verden, for noen kontraster en får med å lese slik! Brått blir Rishøis tekster forferdelig enkle og platte, mens Blixens historier er kompakte og komplekse. Men jeg har ikke så stor sans for Blixens måte å avslutte ei historie på, det henger liksom alltid litt i løse lufta. Omtale kommer.

Hilde K. Kvalvaag

Og plutselig hadde jeg vært i ulesthylla igjen, gitt. Og der grafsa jeg til meg den lille boka Skagerrak, som gjorde stort inntrykk. Kvalvaag er en forfatter jeg ikke har lest før, men jeg kommer nok til å følge litt med i tida framover. Omtale kommer her også.

Gyrðir Elíasson

Mot slutten av mai skal vi lese novelle- eller diktsamlinger fra 2000-tallet i forbindelse med fjerde runde av Bokhyllelesing 2016. Jeg grubla fælt på hva jeg skulle ta for meg og hadde mest lyst til å lese dikt, men jeg hadde ikke noe særlig til utvalg. Så fant jeg Mellom trærne, novellesamlinga til Elíasson som mottok Nordisk Råds litteraturpris i 2011. Det måtte bare bli den! Ikke minst blir det spennende å ha Flatøybok i bakhodet underveis - hvordan skiller den nye, islandske prosaen seg fra den gamle?

Faglitteratur

Jeg leser så det spruter, når jeg kan, og terper til stadighet på estetiske og kunsthistoriske begreper. Det er mye å holde styr på, men det er samtidig både moro og spennende. Nå som jeg har lest alt jeg skal, er det repetisjon som står i høysetet. Pensum, penn og skriveblokk ligger klart, og jeg begynner med: Hva er kunst?

Ønsker dere en finfin lesemåned!